“Uyudum ama dinlenmiş hissetmiyorum.”
01 / 10Tanıdık bir his
NÖRO-HORMONAL EKSEN
Bazen kendin gibi hissetmezsin.
Bazı günler diğer günlerden daha zor geliyor.
Bunun tek bir nedeni yok.
Peki neden?“Uyudum ama hâlâ yorgunum.”
“Yorgunum ama beynim susmuyor.”
“Bugün her şey daha fazla dokunuyor.”
“Reglden önce yine böyle oldum.”
02 / 10Sende nasıl?
Sana hangisi
tanıdık geliyor?
Bazen kelimeleri bulmak bile bir başlangıç. Hepsini açıklamak zorunda değilsin.
“Yorgunum ama beynim susmuyor.”
“Stresliyken odaklanamıyorum.”
“Bazı günler her şey bana daha fazla dokunuyor.”
“Reglden önce daha gergin veya üzgün oluyorum.”
“Ne yapacağımı biliyorum ama başlayamıyorum.”
01 / 06
İstersen işaretle. Seçimlerin yalnızca bu sayfa açıkken kalır; test yanıtı olarak kaydedilmez.
Tek bir zor gün değil.
Ne zaman tekrar ettiği daha çok şey anlatabilir.
03 / 10Zihin ve beden
Çünkü zihin ve beden
ayrı çalışmıyor.
Beynin bedeninden sürekli sinyal alır.
Hormonlar da bu iletişimin bir parçasıdır.
Beyin
Hormonlar
Beden
Bir duygu ≠ bir hormon.
Kaygıyı doğrudan “yüksek kortizol”, üzüntüyü “düşük östrojen” diye okuyamayız. Birden fazla sistem, aynı anda birlikte çalışır.
Bu iletişim nasıl kurulur?
Beyindeki hipotalamus ve hipofiz, hormon sistemleriyle iletişim kurar. Hormonlar da geri bildirim taşır. Bu karşılıklı iletişimi bilmek, bir his üzerinden hormon düzeyi tahmin edebileceğimiz anlamına gelmez.
Endocrine Society · Beyin hormonları ve stres yanıtı ↗04 / 10Stresin yolu
Stres sadece
kafanda yaşanmaz.
Beden bir yük algıladığında, yanıt vermek için hazırlanır.
Kortizol bu yanıtın bir parçasıdır. Aynı zamanda uyanışa ve enerjinin kullanılmasına katkıda bulunan, gerekli bir hormondur.
Mesele kortizolün varlığı değil.
Yanıtın ne kadar sürdüğü ve bedenin nasıl toparlandığı da önemli.
- BEYİN
Bir yük algılanır.
İçeriden ve dışarıdan gelen sinyaller değerlendirilir.
- STRES SİNYALİ
Mesaj iletilir.
Hipotalamus ve hipofiz, hormonal yanıtın başlamasında rol alır.
- ADRENAL BEZLER
Böbreküstü bezleri yanıt verir.
Beyinden gelen mesajlar bu bezlere ulaşır.
- KORTİZOL
Kortizol devreye girer.
Enerji kullanımını ve stres yanıtını düzenlemeye katkıda bulunur.
- BEDEN HAZIRLANIR
Birlikte çalışan bir yanıt.
Bu, stres yanıtının sadeleştirilmiş bir yolu; bütün hikâye değil.
Kortizol neden ‘kötü hormon’ değil?
Kortizolün metabolizma ve bağışıklık yanıtı gibi birçok işlevi vardır. Bu anlatı bir kortizol ölçümü değildir; yorgunluk veya gerginlik tek başına kortizolünün yüksek ya da düşük olduğunu göstermez.
Endocrine Society · Adrenal hormonlar ↗05 / 10Günün ritmi
Bedenin günün
saatini de biliyor.
Her şey günün her saatinde aynı çalışmıyor.
SABAHKortizol
Uyanışa eşlik eden ritim.
AKŞAMMelatonin
Uykuya hazırlanan beden.
Gündüz uyanık, gece uyuyan bir düzende görülebilen genel ritmin sadeleştirilmiş anlatımıdır; kişisel hormon ölçümü değildir. Işık, uyku saatleri ve vardiya düzeni zamanlamayı değiştirebilir.
Yorgun olmakla
uyuyabilmek aynı şey değil.
Günlük ritim neyi etkiler?
Sirkadiyen ritimler yaklaşık 24 saatlik döngülerdir; uyku-uyanıklık ve hormon salınımı bu ritimlerle ilişkilidir. Işık ve karanlık, beynin zamanlamayı çevreyle eşleştirmesine yardım eder. Akşam artan melatonin, bedenin geceye hazırlanmasına katkıda bulunur.
NIH / NIGMS · Sirkadiyen ritimler ↗06 / 10Döngü ve beyin
Döngü değişirken
beynin de bu değişime
yanıt verebilir.
Bazıları bu geçişleri pek hissetmez.
Bazıları için özellikle regl öncesi günler farklıdır.
Hormonlarının “bozuk” olması gerekmiyor.
Bazen mesele hormon miktarından çok, normal değişimlere verilen yanıt olabilir.
Döngü eksenine bakBEYİN
Aynı değişimler neden farklı hissedilebilir?
Hormon değişimleri ve ruh hali üzerine araştırmalar, üreme hormonlarındaki değişimlere verilen yanıtın kişiden kişiye farklılaşabildiğini inceliyor. Bu, her duygu değişiminin hormonal olduğu veya belirli bir hormonun eksik olduğu anlamına gelmez.
NIH / NIMH · Hormon değişimleri ve ruh hali araştırmaları ↗07 / 10PMS ve PMDD
PMS ve PMDD
aynı şey değil.
İkisini ayırırken zamanlama kadar, günlük yaşama etkisi de dikkate alınır.
PREMENSTRÜEL SENDROM
Regl öncesinde tekrar eden değişiklikler.
Şişkinlik, gerginlik, yorgunluk, iştah ve odak değişimleri… Sadece hangi hislerin olduğu değil, ne zaman başlayıp hafiflediği de önemlidir.
REGL SONRASIREGL ÖNCESİ● ● ●REGL
Regl öncesinde belirginleşip regl başladıktan sonra hafifleyen bir zamanlama, değerlendirmede yol gösterir. Tek başına tanı koydurmaz.
PREMENSTRÜEL DİSFORİK BOZUKLUK
“Biraz daha duygusal olmak” değil.
Yoğun çabuk sinirlenme, çökkünlük, kaygı veya duygusal dalgalanmalar günlük yaşamı, işi ve ilişkileri belirgin biçimde etkileyebilir.
PMDD, kendine özgü değerlendirme ölçütleri olan bir durumdur. Her yoğun PMS deneyimi PMDD değildir; bu sayfadaki seçimler de PMDD tanısı koymaz.
Belirtiler hayatını etkiliyorsa bir sağlık profesyoneliyle görüş. Zamanlamayı birkaç döngü boyunca not etmek görüşmeye yardımcı olabilir; destek istemek için beklemen gerekmez.
Mesele ne kadar “duygusal” olduğun değil.
Her ay aynı dönemde hayatının ne kadar değiştiği.
Değerlendirmede neden zamanlamaya bakılır?
Regl öncesinde ortaya çıkan, regl başladıktan sonra hafifleyen belirtilerin günlük kaydı değerlendirmeye yardımcı olabilir. Sağlık profesyoneli, belirtilerin diğer zamanlarda sürüp sürmediğini ve başka durumlarla ilişkisini de değerlendirir.
Sürekli çökkünlük, yoğun kaygı veya günlük işlev kaybı yaşıyorsan bunu yalnızca döngüye bağlama; profesyonel destek iste.
NHS · Premenstrüel disforik bozukluk ↗08 / 10Tek bir neden değil
Her kötü gün
hormonal değil.
Ama hormonal etkiler de
“kafanda” değil.
UykuStresDöngüAğrıYaşamRuh sağlığı
Birden fazla etken aynı anda rol oynayabilir.
Her hisse bir hormon adı vermek zorunda değilsin.
Başlangıç noktası, hislerine isim koymak kadar ne zaman değiştiklerini fark etmek.
09 / 10Zamanlamaya bak
Aynı his. Farklı zamanlama.
Farklı hikâye.
- HER GÜN
Sürekli mi?
- STRESLİ DÖNEM
Stres artınca mı?
- UYKU BOZULDUĞUNDA
Ertesi gün mü?
- REGL ÖNCESİ
Her ay aynı dönemde mi?
Sana tanıdık gelen bir his seçersen burada zamanlamasına bakabilirsin. Hislere dön
10 / 10Sinyallerin yan yana
Belki mesele
tek bir şey değil.
Hangi sinyallerin, ne zaman birlikte hareket ettiğini görmek hikâyeyi değiştirebilir.
BİR BAĞLANTIYA YER AÇ
Hisler. Zamanlar. Bağlantılar.
Henüz bir his seçmedin. Bu görsel bir sonuç değil; kendi bağlantılarını düşünmek için bir başlangıç.
Çizgiler yalnızca birlikte düşünmeyi temsil eder; neden-sonuç ilişkisi ya da hormonal ölçüm göstermez.
Bu bir hormon testi veya PMDD değerlendirmesi değil.
Örüntünü görmene yardım eder.